Opa Techniek

Boekjes Plus

Opa techniek maakt van een boekje, een ‘Boekje Plus’, dat is meer dan een verhaaltje. Het krijgt daardoor een meerwaarde voor het leren..

Tekening van Opa Techniek

Opa Techniek, getekend door een bijna negenjarige.

Behalve een verteller is deze opa  opgeleid als astronoom, een idealist als het om onderwijs gaat. Hij doorkruiste het onderwijs en bevond zich vaak op plekken van vernieuwing. Die ervaring kom terug in de Boekjes Plus.Die plus motiveert extra om de boekjes te gebruiken.

Ben je geïnteresseerd? Lees dan verder hoe je de boekjes uit onze Winkel ook kunt inzetten om kinderen iets extra’s te leren. Dat kan zijn over de natuur en ook over techniek.


Jonge onderzoekers
foto van een waterdruppeltje dat vergroot.

Ontdekking van een achtjarig meisje. ‘Wauw, maak gauw een foto voor Opa. Dan zie je de zandkorreltjes…. Het vergroot!’

Als Opa Techniek,  hielp ik mee op school en werkte met kinderen van zes tot negen jaar. Samen kijken naar natuur en techniek, samen ervaringen opdoen.

Theorie en praktijk leren dat ervaringen de basis zijn voor concepten. De omgekeerde manier: eerst de definitie en daarna de voorbeelden werkt minder snel of leidt zelfs helemaal niet tot begrip. Zo moet je bijvoorbeeld een hefboom eerst voelen en onderzoeken voordat het woord de betekenis kan krijgen die het in de vaktaal heeft.

Tot mijn verbazing begrijpen kinderen hoe je ‘eerlijk’ onderzoek doet. Verbazing omdat ze dat niet meer begrijpen als ze veertien zijn. Onderwijspsychologen kunnen daar iets over zeggen (gebaseerd op onderzoek).

Jonge kinderen hebben een ongebreidelde leerhonger. Als je ze de omstandigheden aanbied om te leren doen ze dat met een grote motivatie en delen hun resultaten graag. Door de lessen kwam het als vanzelf dat Opa Techniek Boekjes Plus maakt. Een boekje met iets er in waar je over kunt praten en waar je iets van kunt leren. Bij het voorlezen van de boekjes op school vond ik kinderen die geconcentreerd, luisterden en na afloop stil leken te wachten op meer. Dat meer vind je in de boekjes zelf en in de lesplannen.

 

Lesplannen

Opa Techniek maakt met een Boekje Plus de weg vrij voor een lesplan dat een doel dient. De opzet is om vooral te helpen bij het vormen van concepten. Maar daarvoor moet er eerst aandacht zijn voor de voorwaarden waaronder concepten zich het best vormen. De Boekjes Plus roepen de vragen op die in de lessen moeten leiden tot ervaringen. Zo ontstaan in de lessen de préconcepten die dan weer de basis vormen voor  abstracte begrippen en concepten. De opbouw van de lesplannen is hierop gebaseerd. Uiteraard is conceptvorming geen voorrecht van  exacte vakken. Mensen leren van ervaringen, en reflectie op die ervaringen de rest is dressuur. Het verbaast Opa Techniek dan ook niet dat veel kinderen door de mand vallen aan het eind van het basisonderwijs of in het eerste jaar van het voortgezet onderwijs want dan moet je begrip tonen.

Naar aanleiding van de boekjes zijn een aantal lessen gegeven, de uitwerking is nog niet afgerond.
Even geduld nog.

Het knuffelbeestje

Bijna alle kinderen hebben een knuffel waar ze van houden, die onmisbaar is, die zelfs stiekem gewassen moet worden. Veel kinderen zijn een knuffel kwijtgeraakt. Ze vinden het fijn om over dat verdriet te vertellen. Bij het voorlezen in een klas zag ik aan de gezichtjes dat ze graag over hun ervaringen wilden vertellen.


De zeiltocht

‘Ik weet de weg overdag, dat zie je aan de zon’. ‘En ik weet de weg in de nacht, dat zie je aan de sterren’.

Een opening naar oriëntatie op deze aarde. In een les met onderzoek van magnetisme, bedachten de kinderen geweldige toepassingen zoals een button die zomaar vanzelf op je T-shirt blijft plakken. Samen maakten we een schip, een bak gevuld met water. Een sterke magneet op een plankje was het kompas. Zo ontdekten ze dat de magneet in dezelfde richting bleef wijzen als schip van koers veranderde. Opgewonden wilden ze het zelf ook doen.
Er zijn ook vervolglessen over wat er te zien is aan de nachthemel, waar komen de namen van sterren vandaan, bewegingen. Wat er gebeurt in die lessen hangt gedeeltelijk af van de vragen die ze stellen.

In de bergen

Kijken naar de natuur. Bomen, struiken, bloemen, dieren, een samenhangend geheel dat verandert als je op grotere hoogte komt. Een dankbaar onderwerp om over te praten

 

De verdwenen kleuren

Met dit boekje maakt Opa Techniek een Boekje Plus gericht op kleuren.
Waar komen de kleuren vandaan? Dat is een vraag die het boekje oproept. Dat roep om een motiverende speurtocht naar ‘regenbogen’. Zelf kleuren maken. De mooiste ontdekking vonden leerlingen de helder gekleurde ‘regenbogen’ die ze maakten met een CD en een zaklamp. Hun tekeningen van die waarnemingen waren prachtig. Na de eerst volgende regenbui kwamen ze blij vertellen dat ze een dubbele regenboog hadden gezien.


De schatkaart

De Plus van Opa Techniek is bij de schatkaart gericht op de geografie. Opnieuw oriëntatie op de aarde. Nu niet als als magneet of op de positie in het planetenstelsel maar over tijd en reizen. In de klas is voldoende ervaringen aanwezig over tijdverschillen tussen grote steden,  maar hoe komen we naar concept en van tijd, tijdzones, natuurlijke tijd, zomer- en wintertijd? Tijd, hoe bepalen we die? Een zonnewijzer. maken. Het moge duidelijk zijn dat het Lesplan in dit geval over meer dan één les gaat.

 

Zelf aan de slag?

Veel kinderen zijn geboeid door de sterrenhemel en de veranderingen die je kunt waarnemen. Een van mijn kleindochters vroeg bij elke bezoek naar het digitale planetarium om de bewegingen in versneld tempo te zien. Venus als ochtendster en avondster is een van de mooie dingen binnen hun gewone dagritme ook in het echt bekeken kunnen worden.

Stellarium is een betrouwbaar en gratis freeware planetarium. Voordat je naar de hemel kijkt kun je even op het scherm kijken welke planeten helder te zien zijn en welke sterrenbeelden makkelijk te vinden zijn. Oh ja, even iets praktisch. Je sluit het programma af met Ctrl+Q, de Q staat voor Quit. En voor de duidelijkheid, er is een Nederlandse versie.

Enkele links:
Stellarium voor pc of laptop
Stellarium voor mobile
Zelf proefjes doen: Basisonderwijs